Bishan: nehre yer açan park

Singapur’un Bishan ve Ang Mo Kio yerleşimleri arasındaki parkta Kallang Nehri, 2012’ye kadar düz ve çitle çevrili bir beton kanaldan akıyordu. Bugün aynı su, kıyıları bitkili ve kıvrılarak ilerleyen bir yataktan geçiyor; yağmurlu günlerde parkın bir bölümünü de kaplıyor. Proje, bir yağmur suyu altyapısını ve bir kent parkını aynı tasarım işi olarak ele alan, en çok anılan örneklerden biri. Sayıların çoğu tasarım ekibinin ASLA ödül başvurusundan geliyor; bunu yeri geldikçe belirtiyoruz.

Parkın kenarında beton bir kanal

ASLA anlatımına göre Singapur 1960’lı ve 70’li yıllarda taşkınlara karşı derelerini beton kanallara aldı; adanın en uzun nehri Kallang da bunlardan biri. Bishan–Ang Mo Kio Park 1988’de iki yerleşim arasında yeşil bir tampon olarak yapıldı. Tasarım ofisi Ramboll’a göre kanal, parkın kenarı boyunca uzanan 2,7 km’lik düz bir beton hattı; NParks ise kanalın parkın güney kenarına sıkıştığını yazıyor. Park ile su yan yana duruyordu ama birbirine kapalıydı.

Kanalı büyütmek yerine nehri geri getirmek

2006’da Singapur’un su idaresi PUB, su yapılarını kamusal alana dönüştürmeyi amaçlayan ABC Waters (Active, Beautiful and Clean Waters) programını başlattı. Bishan’da park yenilenmeli, kanalın su taşıma kapasitesi de artırılmalıydı. Bilinen çözüm kanalı genişletip yeniden betonlamaktı. Proje ekibi bunun yerine kanalı kırıp doğal bir nehir yatağı açmayı önerdi.

ASLA anlatımına göre bu çözüm Singapur’da ilk kez denendi ve yeniden tasarlanan beton kanal seçeneğinden %15 daha düşük maliyetle gerçekleşti. Bunu mümkün kılan, parkın sorumlusu NParks ile kanalın sorumlusu PUB’un aynı alanı birlikte planlaması oldu. Tasarım Ramboll Studio Dreiseitl’in; yenilenen park 17 Mart 2012’de açıldı.

Yağmurda park nehrin parçası oluyor

PUB’a göre kuru havada su, yatağın ortasındaki dar bir akarsuda kalıyor; geniş kıyılar yürüyüş, oturma ve oyun için kullanılıyor. Yoğun yağmurda ise nehre bitişik park alanı, suyu aşağı taşıyan kanalın parçası oluyor.

Beton kanal taşkında en fazla 17–24 m genişlikteydi. ASLA anlatımına göre yeni nehir yaklaşık 100 m’ye yayılabiliyor ve su taşıma kapasitesi yaklaşık %40 artıyor.

Aynı arazi hem park hem taşkın kanalı olarak iki kez kullanılıyor.

Bu çift kullanımın karşılığı güvenlik önlemleri. NParks’a göre yoğun yağmurda nehirde su 3 m’ye kadar yükselebiliyor. Yağmur başladığında 11 noktada uyarı ışıkları, sirenler ve anonslar devreye giriyor; ziyaretçilerden kırmızı yüksek su işaretlerinin üstüne çıkmaları isteniyor.

Kıyıyı betonsuz sabitlemek

İnşaat Ekim 2009’da, eski kanal çalışmaya devam ederken başladı. Nehrin davranışı hidrolik modellerle önceden hesaplandı. Kıyılar beton yerine toprak biyomühendisliğiyle, yani bitki kökleri, canlı dallar ve doğal malzemelerle sabitlendi. Bu teknikler tropik iklimde yeni olduğu için park içinde bir deneme alanı kuruldu. ASLA 12 tekniğin, PUB ise yaklaşık 10 tekniğin 11 ay boyunca denendiğini yazıyor. Toprak, eğim ve kök dayanımı bu denemelerin sonuçlarına göre ayarlandı.

Nehirle birlikte gelen kamusal alan

Kıvrımlar ve değişen genişlikler suyun farklı hızlarda akmasını, farklı yaşam alanlarının oluşmasını sağlıyor. Yatağın çevresinde üç yeni köprü, basamaklı bir kıyı galerisi, nehir platformları, basamak taşları ve doğal yollarla temizlenmiş nehir suyuyla beslenen bir su oyun alanı var. Eski kanalın betonu atılmadı; “Recycle Hill” adlı seyir tepesinde kullanıldı.

Getirilmeyen ama gelen türler

ASLA anlatımına göre parka dışarıdan yaban hayatı getirilmedi. Biyoçeşitlilik yine de %30 arttı; 66 kır çiçeği, 59 kuş ve 22 yusufçuk türü kaydedildi, 2015’te bir su samuru ailesi parka yerleşti. Ancak ölçümün nasıl yapıldığı ve %30’un hangi sayıma göre hesaplandığı kaynaklarda yer almıyor.

Değerlendirme: Bishan başka bir kente ne öğretir?

Güçlü yanlar. Bishan’ın asıl başarısı biçimde değil, kararda. İki kurumun aynı alanı birlikte planlaması, tek bir araziye iki iş birden yaptırdı. Güvenlik sorusu da görmezden gelinmemiş, tasarımın parçası yapılmış.

Sınırlar. Sayıların çoğu tasarım ekibinin kendi anlatımından geliyor. Bağımsız ve uzun süreli izleme verisi ile biyomühendislikle yapılan kıyıların bakım maliyeti kaynaklarda yok.

Türkiye için üç soru. Kanala alınmış kent dereleri Türkiye’de de tanıdık bir manzara. Bishan’ın biçimini kopyalamak yerine sorularını sormak daha verimli:

• Dere taşkında nereye yayılabilir ve o alan günlük hayatta ne işe yarar?
• Suyun ve parkın sorumluluğu farklı kurumlardaysa, alanı birlikte kim planlayacak?
• Su yükseldiğinde insanlar nasıl uyarılacak ve güvenli alana nasıl ulaşacak?