Evde ve bahçede zehirli bitkiler: çocuklar, kediler ve köpekler için liste

Sağlık Bakanlığı’na bağlı Ulusal Zehir Danışma Merkezi’nin (UZEM, 114) 2014–2020 raporuna göre bitkiler, merkeze gelen çağrıların %1’inden azını oluşturuyor: 2018’de %0,75, 2020’de %0,85. Ama tablonun bir yüzü daha var. 2018’deki 1.630 bitki vakasının 895’i, 2020’deki 1.600 vakanın 778’i 0–5 yaş çocuklardı; yani yaklaşık yarısı. Bu yaş grubunda ilk sırada ev bitkileri geliyor. UZEM bu verilerin çağrı kayıtları olduğunu ve genelleştirilmemesi gerektiğini vurguluyor; “maruz kalma” her zaman zehirlenme anlamına gelmiyor.

Bu yazı tıbbi tavsiye değildir. Şüpheli bir durumda 114’ü arayın; evcil hayvanınız için hemen veterinerinize başvurun.

Önce paniği ayıklayın

Kaliforniya Üniversitesi’nin zehirli bitkiler yayını, tehlike ile riski ayırmayı öneriyor: Bir bitkinin zehirli olması bir tehlike; zehirlenme olasılığı ise bitkinin nerede durduğuna, boyuna, kimlerin ona ulaşabildiğine bağlı. Ev bitkilerinin çoğu ağızda yanma, salya ya da mide bulantısı yapıyor. Atatürk çiçeği bunun en bilinen örneği: ABD’deki 22.793 vakalık bir çalışmada hiç ölüm görülmedi, vakaların %92,4’ünde hiçbir belirti çıkmadı. Ama birkaç bitki gerçekten ciddi ve bunları tanımak gerekiyor.

Ev bitkileri

Difenbahya halk arasında “ağlayan çiçek” diye de biliniyor. Türkiye’deki çocuk olgularını derleyen bir çalışmaya göre bitki, temas şekline ve miktarına bağlı olarak hafif cilt tepkisinden solunum yolunun tıkanmasına kadar varan etkiler yapabiliyor. Renkli yaprakları çocukların ilgisini çekiyor.

Pothos, barış çiçeği, filodendron ve deve tabanı da aynı aileden; içlerindeki kristaller ısırıldığında ağızda, dudakta ve dilde yanma yapıyor. Kaliforniya Üniversitesi’ne göre ağızdaki acı çoğu zaman bitkinin fazla yenmesini engelliyor.

Evcil hayvan için ayrı bir liste gerekiyor. Hayvan zehir danışma merkezi ASPCA, “zararsız” sanılan aloe, paşa kılıcı, kalanşo, benjamin ve siklameni kedi ve köpek için zehirli olarak sınıflandırıyor.

Bahçe ve park bitkileri

• Zakkum: Kaliforniya Üniversitesi’ne göre kurumuş yaprakları dahil bütün bitki zehirli. Çocukların küçük, kazara tadımlarında ciddi zehirlenme nadir; büyük miktarlar ise ciddi zehirlenme yapabilir. ASPCA kedi ve köpek için de zehirli olarak listeliyor.
• Porsuk: Rize’deki yeşil alanları inceleyen çalışma, meyvesinin etli kısmı dışında bütün organlarının zehirli olduğunu ve peyzajda sıkça kullanıldığını yazıyor.
• Tatula: Türkiye’de kırda da kentte de yetişiyor. Kahramanmaraş’ta 5 yaşında bir çocuk, komşunun bahçesinde tatula tohumu yedikten iki gün sonra hastaneye getirildi.
• Melek trompeti: Türkiye’de bahçe bitkisi olarak yaygın. 2024’te İstanbul’dan bildirilen olguda 17 yaşındaki hasta, yolda gördüğü çiçeği kabak çiçeği sanarak yemişti.
• Hint yağı bitkisi (Ricinus communis): Tohumları en zehirli kısmı; Kaliforniya Üniversitesi tohumların çocukların ilgisini çektiğini yazıyor.
• Orman gülü, tesbih ağacı, mor salkım, duvar sarmaşığı, kurtbağrı: Hepsi kaynaklarda zehirli olarak geçiyor ve Rize ya da Iğdır’daki kentsel yeşil alan listelerinde var.

Kediler ve köpekler için ayrıca

Zambak ve kediler. ASPCA’ya göre Lilium (zambak) ve Hemerocallis (gün zambağı) türleri kedilerde böbrek yetmezliğine yol açabiliyor. Yaprağından küçük bir parça, yüzüne bulaşan poleni yalamak, hatta zambak konmuş vazonun suyunu içmek bile yetebiliyor. Tedavi 18 saatten fazla gecikirse sonuç çoğu kez ölümcül. Evinizde kedi varsa zambaklı buketi eve sokmayın. Adında “lily” geçen barış çiçeği ve gala ise bu gruptan değil.

Sagu palmiyesi ve köpekler. Cycas revoluta peyzajda sık kullanılıyor. İki olgu serisinde bu bitkiyi yiyen köpeklerin %32’si ve %50’si öldü ya da uyutuldu. Tohumunu yiyen köpeklerde tablo daha ağır.

Liste

Bitki	Nerede	İnsan için	Kedi, köpek
Zakkum (Nerium oleander)	bahçe, park	bütün bitki zehirli	zehirli
Porsuk (Taxus baccata)	bahçe, park	meyvenin etli kısmı dışında hepsi	zehirli
Tatula (Datura stramonium)	boş arsa	bütün bitki zehirli	—
Melek trompeti (Brugmansia)	bahçe	yaprak, tohum ve çiçek	—
Hint yağı bitkisi (Ricinus)	bahçe	özellikle tohum	zehirli
Difenbahya (Dieffenbachia)	ev	ağız ve boğazda şişlik	zehirli
Pothos, barış çiçeği, filodendron	ev	ağızda yanma	zehirli
Zambak (Lilium), gün zambağı	buket, bahçe	insan için zehirli sayılmıyor	kedide böbrek
Sagu palmiyesi (Cycas revoluta)	bahçe, saksı	—	köpekte ölümcül
Orman gülü (Rhododendron)	bahçe	bütün bitki zehirli	zehirli
Duvar sarmaşığı (Hedera helix)	cephe, saksı	yaprak ve meyve	zehirli
Atatürk çiçeği (Euphorbia pulcherrima)	ev	ünü abartılı; hafif tahriş	ağız, mide tahrişi

Kısa çizgi, taranan kaynaklarda bilgi bulunmadığını gösterir.

Güvenli seçenekler

ASPCA’nın kedi ve köpek için zehirsiz listelediği ev bitkilerinden bazıları Türkiye’de de kolayca bulunuyor: kurdele çiçeği (Chlorophytum comosum), kalatya (Calathea), areka palmiyesi (Dypsis lutescens), salon palmiyesi (Chamaedorea elegans), Boston eğreltisi, Afrika menekşesi, kelebek orkide (Phalaenopsis), yılbaşı kaktüsü, aspidistra ve pilea. ASPCA yine de herhangi bir bitkinin yenmesinin kusma ve mide bulantısı yapabileceğini hatırlatıyor.

Peyzaj mimarı ve bahçe sahibi için

Rize’deki kentsel yeşil alanlarda 113, Iğdır Üniversitesi yerleşkesinde 58 zehirli bitki taksonu kaydedildi. Rize çalışması, çocukların dikkatini çeken çiçek ve meyvesi zehirli bitkilerin oyun alanlarının yakınında kullanılmamasını öneriyor. İki çalışma da zehirli bitkilerin yanına adını ve zehirli kısmını belirten etiketler konmasını istiyor.

Şüphede ne yapılır?

UZEM 114 hattından 7 gün 24 saat hizmet veriyor. UZEM hekimi Hamdi Küçük, Anadolu Ajansı’na 26 Mayıs 2025’te verdiği söyleşide şunları söyledi:

• Zehirlenme şüphesinde hasta kusturulmamalı.
• Hastaya bir şey yedirilip içirilmemeli.
• Hasta en kısa zamanda en yakın sağlık kurumuna götürülmeli.

Bitkinin adını bilmek işi kolaylaştırır. Kaliforniya Üniversitesi’ne göre ABD’deki zehir merkezlerine gelen her dört bitki çağrısından biri adı bilinmeyen bir bitkiyle ilgili. Hastaneye gidecekseniz bitkiden bir parça ya da fotoğrafını yanınıza alın. Evcil hayvanınız şüpheli bir bitki yediyse vakit kaybetmeden veterinerinize başvurun.