Aralık’ta bahçede yapılacak işler: bölgelere göre

Türkiye’de Aralık tek bir ay değil. Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün (MGM) 1991–2020 normallerine göre Antalya’da Aralık gecelerinin ortalaması 7,5 °C, Erzurum’da −12,4 °C. Aynı listeyi iki bahçeye birden önermek ikisinden birine zarar verir. Bu yüzden önce bölgenizi bulun, sonra işlere geçin. Öneriler Tarım ve Orman Bakanlığı’na bağlı enstitülerin ve il müdürlüklerinin yayınlarına, MGM verisine ve yabancı üniversitelerin bahçe rehberlerine dayanıyor.

Önce bölgenizi bulun

İl	Ortalama en düşük	Aralık’ta ölçülen en düşük	Yağış
Antalya	7,5 °C	−1,9 °C	271,7 mm
İzmir	7,7 °C	−4,7 °C	131,3 mm
İstanbul	6,5 °C	−4,2 °C	99,2 mm
Samsun	6,5 °C	−5,0 °C	82,5 mm
Gaziantep	1,9 °C	−15,0 °C	104,5 mm
Ankara	−0,3 °C	−24,2 °C	43,2 mm
Diyarbakır	−0,5 °C	−23,4 °C	75,2 mm
Erzurum	−12,4 °C	−37,2 °C	21,3 mm

Kaba bir gruplama işinizi görür: Ege ve Akdeniz kıyısı ılık ve yağışlı; Marmara ve Karadeniz kıyısı ılık ama bulutlu; İç Anadolu ve Güneydoğu don sınırında; Doğu Anadolu sert kışlı. İstanbul için MGM’nin 1991–2020 tablosu olmadığından uzun dönem ortalaması verildi.

MGM bitkiler için donu üçe ayırıyor: 0 ile −2,2 °C hafif, −2,2 ile −4,4 °C orta, −4,4 °C’nin altı kuvvetli don. En soğuk saat genellikle gün doğumundan hemen önce. MGM’nin zirai don uyarı sayfası beş günlük don riskini harita olarak veriyor.

Bölgelere göre Aralık

İş	Ege, Akdeniz	Marmara, Karadeniz	İç Anadolu, Güneydoğu	Doğu Anadolu
Fidan dikimi	Evet	Evet	Toprak donmadıysa	İlkbahar
Elma, armut budaması	Evet	Evet	Geç kışa bırakın	Hayır
Asma budaması	Evet	Evet	Geç kışa bırakın	Hayır
Saksı koruması	Soğuk gecelerde	Evet	Mutlaka	İçeri alın
Kış sulaması	Genelde gerekmez	Genelde gerekmez	Kuru haftalarda	Toprak donuk
Lale soğanı	Hâlâ dikilebilir	Hâlâ dikilebilir	Ay başına kadar	Hayır

Tablo kaynaklardaki ilkelerin MGM verisiyle eşlenmesidir; il ve ilçe arasında, hatta aynı kentte vadi ile yamaç arasında fark olabilir.

Dikim: ılıkta şimdi, soğukta ilkbaharda

Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü kayısı için açık bir kural veriyor: Dikim, kışları ılık geçen yerlerde dinlenme döneminde, soğuk yerlerde ilkbaharda yapılır. Bursa İl Tarım ve Orman Müdürlüğü’nün takviminde de Aralık için “ağaç ve ağaççıkların dikimine devam edilir” yazıyor.

İngiltere Kraliyet Bahçecilik Derneği (RHS) iki uyarı ekliyor: Donmuş ya da su birikmiş toprağa dikmeyin. Çıplak köklü fidanı hemen dikemiyorsanız köklerini geçici olarak toprağa gömün. Aralık’ta Antalya’ya ortalama 271,7 mm yağış düştüğünü düşünürseniz, su toplayan çukur Akdeniz kıyısında da bir risk.

Budama: türe ve bölgeye göre

• Elma ve armut: Bursa takvimi kış budamasının Aralık’ta “sakıncalı durumların dışında” yapılacağını yazıyor.
• Asma: Ilık bölgede Aralık’ta budanabilir. Erzincan İl Müdürlüğü ise soğuk bölgede budamanın “mümkün olduğu kadar geç” yapılmasını istiyor; erken budanan asma erken uyanıyor ve Nisan donlarından zarar görüyor.
• Erik, kiraz, kayısı: Kaynaklar ayrışıyor. Alata kayısının dinlenme döneminde budanabileceğini söylüyor. RHS ise İngiltere’nin nemli kışında erik ve benzerlerinin bir mantar hastalığı yüzünden kışın budanmamasını öneriyor. Yağışlı gün sayısı yüksek Karadeniz ve Marmara’da kuru bir dönem bekleyin ya da il müdürlüğüne danışın.
• Akçaağaç, huş, ceviz: RHS bu türlerde kış sonuna doğru öz suyunun yaralardan aktığını yazıyor; budayacaksanız Aralık başında bitirin ya da yaza bırakın.
• Bahar çiçekli çalılar: Forsythia gibi erken çiçek açanlar çiçekleri bitince, yani ilkbaharda budanır.
• Zeytin: Aralık birçok yerde hasat ayı; budamayı sonraki aylara bırakın.

Dona karşı koruma

Penn State Üniversitesi’nin rehberine göre saksıdaki kökler hava kadar soğur. Bu yüzden saksıları bir duvar dibinde gruplayın, toprak ya da sırlı saksıları sarın ya da ısıtılmayan bir depoya alın. Kuru toprak nemli topraktan daha çabuk donar; saksıyı kuru bırakmayın. RHS ağaç ve çalıların dibine en az 5 cm malç serilmesini, gövdenin çevresinde 10 cm boşluk bırakılmasını öneriyor.

Kar yağan bölgelerde, Iowa Eyalet Üniversitesi’nin önerisiyle, ıslak karı her dem yeşillerden süpürgeyle alttan yukarıya doğru alın; buzla kaplı dalı ise zorlamayın. Buz çözücü tuzu az kullanın, tuzlu karı ağaç ve çalıların dibine yığmayın.

Sulama ve çim

Colorado Eyalet Üniversitesi uzun, kuru ve karsız kışlarda ağaç ve çalıların sulanmasını öneriyor. Sulama yalnızca hava ve toprak 4,4 °C’nin üstündeyken, akşam donmadan önce suyun toprağa işleyebilmesi için öğle saatinde yapılmalı. Bu öneri en çok Aralık yağışı az olan Ankara ve Erzurum gibi illerde, karsız haftalarda işe yarar. En hassaslar yeni dikilen ağaçlar.

Çimde kural basit: Kırağı erimeden çime basmayın. Purdue Üniversitesi, donmuş yapraklara basıldığında buz kristallerinin hücreleri parçaladığını ve izlerin kararıp kahverengiye döndüğünü yazıyor. Çimin üstündeki yaprakları toplayın.

Yapraklar, aletler ve kış ilaçlaması

Tarım ve Orman Bakanlığı’nın kompost kılavuzu dökülmüş yaprakları kompost malzemesi sayıyor; hastalıklı ve böcekli bitki parçalarını ise listenin dışında tutuyor. Budama aletlerini bileyin, temizleyin ve hastalık taşımaması için bitkiden bitkiye geçerken dezenfekte edin.

Kış ilaçlaması için acele etmeyin. Bursa takviminde meyvede birinci kış ilaçlamasının zamanı Şubat sonu, Erzincan’da asmada budamadan sonra ve gözler uyanmadan önce. Aralık’ta yapılacak iş hazırlık: Bölgenizdeki il ya da ilçe tarım müdürlüğünün o yılki duyurusunu izleyin ve yalnızca ruhsatlı ürünü etiketine göre kullanın.