Bir yürüyüş yolunun kenarında neler olur?

Kapaktaki gibi adım taşlı, iki yanı bitkiyle sarılı dar bir bahçe yolu fotoğrafta çok güzel görünür. Ama bebek arabası iten bir ebeveyn, tekerlekli sandalye kullanan biri ya da bastonla yürüyen yaşlı bir komşu için aynı yol bir engeldir. Bu yazının tezi şu: Parktaki bir yürüyüş yolunu herkes için kullanılır kılan çoğu zaman yolun kendisi değil, kenarıdır. Türkiye’de bu kenarın ölçüleri resmî olarak tanımlı.

Ölçü belli: en az 150 cm

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, 2020/3 sayılı genelgeyle umuma açık yapıların ve açık alanların denetiminde kullanılacak erişilebilirlik formlarını güncelledi. Kent parkları formuna göre bir yaya yolunun yüzeyi düz, sabit, dayanıklı ve ıslakken de kaymayan bir malzemeyle kaplanmış olmalı. En önemli ölçüt ise genişlik: Yolda elektrik direklerinden, tabelalardan, süs bitkilerinden, çiçeklik ve saksılardan, ilan panolarından, tezgâh, masa ve sandalyelerden arındırılmış en az 150 cm genişliğinde bir geçiş alanı bulunmalı.

Bu madde, yolun kenarını bir tasarım konusu yapıyor. Bitki şeridi, bank, aydınlatma direği ve tabela yolun yanında olabilir, ama o 150 cm’ye taşmamalı.

Küçük ayrıntılar, büyük engeller

Formlar, yürüyüşü bozan ayrıntıları tek tek sayıyor:

• Kot farkı: 0,6 cm’den küçük farklar sorun sayılmıyor; 0,6–1,3 cm arası farklar pahlanmalı; 1,3 cm’den büyük farklar rampayla giderilmeli.
• Su olukları: Yürüyüş yönüne dik olukların üstü kapatılmalı.
• Izgaralar: Uzun kenarı yürüyüş yönüne dik yerleştirilmeli, aralıkları 1,3 cm’den az olmalı; aksi hâlde baston ve küçük tekerlekler takılır.
• Yanal eğim: Kaldırım formuna göre drenaj için verilen enine eğim en fazla %2.
• Dik boşluk: Yolun kenarında zemin aniden düşüyorsa en az 110 cm yüksekliğinde korkuluk gerekiyor.

Yolu herkes için kullanılır kılan çoğu zaman yolun kendisi değil, kenarıdır.

Eğimde dinlenmek

Parktaki eğimli yollar için de ölçü belli. Kent parkları formuna göre rampanın temiz geçiş genişliği en az 100 cm, eğimi en fazla %5 olmalı; topoğrafyanın el vermediği yerlerde %6’ya kadar çıkılabiliyor. 10 m’den uzun rampalarda her 10 m’de en az 150 cm’lik düz bir dinlenme alanı gerekiyor. 30 m’yi aşan uzun rampalarda ise her 30 m’de 2,5 m’lik bir dinlenme alanı ve burada geçişi engellemeyecek şekilde bir bank isteniyor; form, bu alanın yolun yanında bir cep olarak tasarlanabileceğini de belirtiyor.

Bu, yolun kenarının ikinci işlevi: Dinlenmek. Bank, yolun ortasında değil kenarındaki bir cepte durduğunda hem oturan hem geçen rahat eder. Oturma ve gölgenin ölçüleri için Bir bankın gölgesinde yazısına bakabilirsiniz.

Sınırlar

Formlar bir denetim aracı; tasarımın kalitesini tek başına tanımlamaz. 150 cm’lik bir yol ölçüyü karşılar ama yürümesi keyifli olmayabilir. Ayrıca yeni yapılacak rampalar için form, TS 9111 standardındaki eğim çizelgesine yönlendiriyor; uygulama projesinde bu standardın da incelenmesi gerekir. Mevcut parklarda ise ölçülere uymayan bir yolu düzeltmek, yeni bir yol yapmaktan zor olabilir; bu yüzden ölçüleri tasarımın en başında konuşmak gerekiyor.

Sonuç

Bir yürüyüş yolunun kenarında çok şey olur: bitki büyür, bank konur, tabela dikilir, su akar. İyi bir tasarım bunların hepsine yer açar, ama ortadaki 150 cm’yi korur. Kapaktaki dar bahçe yolu güzel bir fotoğraftır; bir kent parkının ana yolu ise herkesin yürüyebileceği bir yol olmalıdır.