Bitki listesi ve metraj: plandan fidanlık siparişine

Bitki listesi, plandaki simgelerin fidanlığa gidecek siparişe dönüştüğü yerdir. Metraj da aynı listenin keşfe, yani maliyete dönüştüğü yer. Peyzaj Mimarları Odası’nın yönetmeliği uygulama projesini bitkisel uygulama özelliklerini, “kod ve ölçülerini” içeren projeler bütünü olarak tanımlıyor. Odanın sözleşme örneğine göre bitkisel uygulama projesi 1/200 ölçekte hazırlanıyor ve türleri, boyları, gövde ölçülerini ve adetleri veren bir bitki listesi içeriyor. Bu rehber listenin sütunlarını ve miktarların nasıl hesaplanacağını anlatıyor. Bilimsel adın yazımı için ayrı rehberimize bakabilirsiniz.

1. Sütunları kurun

Her satır tek bir kalemi tarif eder. Aşağıdaki tablo yalnızca biçim örneği; ölçüler SÜSBİR standartlarındaki aralıklardan seçildi.

Kod	Bilimsel ad	Form	Ölçü	Kök / kap	Dikim	Birim
A1	Platanus orientalis	standart ağaç	çevre 18–20 cm (1 m’de)	kök kalıplı	plandan	adet
Ç1	Photinia × fraseri	dallı çalı	boy en az 30 cm	Clt3	0,8 m üçgen	adet
Y1	Vinca minor	yer örtücü	sürgün sayısı	P9	0,3 m üçgen	adet
Ç2	çim karışımı	tohum	—	—	—	m², kg

Süs bitkisi üreticilerinin örgütü SÜSBİR’in tavsiye ettiği kalite standartları, Avrupa fidancılar birliğinin (ENA) standartlarından uyarlanmış. Ölçülerle ilgili kuralları şöyle:

• Ağaç: Gövde çevresi toprağın bir metre üstünden ölçülür. Aralıklar 5–6, 6–8, 8–10 cm diye ilerler.
• Dik büyüyen çalı: Boy, toprak düzeyinden ölçülür.
• Yayılıcı bitki: Genişlik ölçülür. Vinca ve Pachysandra gibi türlerde sürgün sayısı verilir.
• Kaplı bitki: Clt ve litre ile yazılır (Clt5, 5 litrelik kap). Küçük saksılar P ve saksının cm cinsinden üst genişliğiyle yazılır (P11).

İki ayrıntı sık atlanıyor. Birincisi, şartnamedeki bütün ölçüler en küçük değerdir, ortalama değil. İkincisi, Odanın sözleşme örneği “gövde çapı” derken SÜSBİR ve Bakanlık “gövde çevresi” kullanıyor. Listede hangisini yazdığınızı açıkça belirtin; çevre, çapın yaklaşık üç katıdır.

2. Ağaç ve çalıları sayın

Ağaç ve tek tek dikilen çalılar plandaki simgelerden sayılır. Her kalemde ölçüyle birlikte kök durumunu da yazın. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na bağlı Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü’nün 2026 birim fiyatları bunun iyi bir örneği. Bu liste ağaçlandırma işleri için hazırlanmış, ama tarif biçimi peyzaja da uyuyor: “1 metre yüksekliğindeki çevresi 8-12 cm rootball hacmi 12-18 lt arası” topraklı fidan. Ölçüm yeri, aralık ve kök kalıbı hacmi tek tarifte duruyor. Birim de değişiyor: çıplak köklü fidan bin adet, topraklı fidan adet olarak ölçülüyor.

SÜSBİR iki uyum kuralı veriyor. Kap hacmi bitkinin büyüklüğüyle orantılı olmalı; standartlardaki tablolar her cins için en küçük litreyi ve en küçük boyu birlikte veriyor. Kök kalıbıyla sökülen ağaçta kök kalıbının genişliği gövde çapının en az dört katı olmalı.

3. Alan dikimlerinin adedini hesaplayın

Yer örtücü ve çok yıllık bitkiler plandan tek tek sayılmaz; alan ve dikim aralığından hesaplanır. Dikim aralığına a (metre) derseniz:

• Kare dikim: Her bitkiye a × a alan düşer. Metrekareye 1/a² bitki gelir.
• Üçgen (şaşırtmalı) dikim: Her bitkiye a² × sin 60° ≈ 0,866 × a² alan düşer. Metrekareye yaklaşık 1,155/a² bitki gelir.

Üçgen dikimin aynı aralıkla yaklaşık 1,155 kat daha fazla bitki aldığını, palmiye dikimi üzerine yazan Abeywardana da gösteriyor. Örnek hesap: 25 m²’lik bir yer örtücü alanı, 0,40 m aralıkla kare dikimde 25 × 6,25 = 156 bitki ister. Aynı alan üçgen dikimde yaklaşık 180 bitki ister. Kenarı düzensiz alanlarda sonuç yaklaşıktır. Listede hangi dikim düzenini kullandığınızı yazın; yüklenici aynı hesabı tekrar yapabilmeli.

4. Çim, toprak ve malç

Çim alanı m² olarak ölçülür, tohum g/m² ile verilir. Tarım ve Orman Bakanlığı’na bağlı Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü’nün broşürü yeni çim alanı için 40–60 g/m² tohum öneriyor. Bu oranla 1.200 m²’lik bir çim alanı için 48–72 kg tohum gerekir.

Bitkisel toprak ve malç hacimle hesaplanır: hacim (m³) = alan (m²) × kalınlık (m). İngiltere’deki Cheshire East Belediyesi’nin şartnamesi üst toprak kalınlığı için çimde 150 mm, çalıda 200 mm, ağaçta 250 mm örnek değer veriyor. Karışık dikimlerde derin toprak isteyen bitkinin değeri esas alınıyor. Kraliyet Bahçecilik Derneği (RHS) malç kalınlığını en az 5 cm, ideali 7,5 cm olarak veriyor. 80 m²’lik bir çalı yatağı 20 cm toprakla 16 m³, 5 cm malçla 4 m³ eder.

5. Metrajı poza bağlayın

Keşif, metrajın birim fiyatla çarpılmasıdır. Her kalem bir poza, yani tarifi ve birimi belli bir iş kalemine bağlanır. Çakar’ın 2025’te yayımlanan park örneğinde yapısal kalemler Bakanlık pozlarıyla, bitkisel kalemler Devlet Su İşleri (DSİ) pozları ve özel pozlarla hesaplanmış. Birimler kalemden kaleme değişiyor: dekar, m², adet, bin adet, ton.

Poz tarifini okumadan miktar yazmayın. Örneğin DSİ’nin çim ve çiçeklik saha tanzimi pozu “çim tohumu veya çiçek fidesi bedeli ve suyun temini hariç” diyor; tohum ve fide ayrı kalem olmalı. Birim fiyat listesinde karşılığı olmayan kalemler için aynı çalışmada üç firmadan teklif alınıp ortalaması özel poz olarak kullanılmış. Fiyatlar her yıl değiştiği için keşifte hangi yılın birim fiyatını kullandığınızı yazın.

Sık yapılan hatalar

• Çap ile çevreyi karıştırmak: “18–20” yazıp ölçünün adını vermemek, siparişin üç kat farklı anlaşılmasına yol açabilir.
• Ölçüyü ortalama sanmak: Listedeki her ölçü en küçük değerdir; altında kalan fidan şartnameye uymaz.
• Yer örtücüyü göz kararı saymak: Adet dikim aralığından hesaplanmazsa alan ya seyrek kalır ya da fazla bitki alınır.
• Kayıp payını uydurmak: Yedek ya da kayıp payı için genel kabul görmüş bir oran yok; şartnamede ya da işverenle yazılı olarak belirleyin.

Ne zaman uzmana gidilmeli?

Kamu ihalesine girecek bir keşif hazırlıyorsanız, kullanılacak birim fiyat setini ve özel poz yöntemini işveren kurumla baştan netleştirin. Büyük ağaç siparişlerinde fidanlıkla birlikte bakın: ölçü, kök kalıbı ve şaşırtma sayısı fidanlıkta ölçülerek kontrol edilebilir.