Yağmur bahçesi nasıl yapılır?

Yağmur bahçesi, çatıdan, yoldan ya da avludan akan yağmur suyunu toplayan sığ ve bitkili bir çukurdur. Yağmur bahçesi suyu saklamaz; kısa bir süre tutar ve bir gün içinde toprağa verir. ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA), drenaj sistemi ve iyileştirilmiş toprak içeren daha karmaşık yağmur bahçelerinin biyotutma (bioretention) diye anıldığını belirtiyor.

Bu rehber bir ev bahçesinde, bir oluktan gelen suyu toplayacak küçük bir yağmur bahçesi için. Ölçüler İngiltere Kraliyet Bahçecilik Derneği (RHS) ile Penn State Üniversitesi’nin yayım servisi Penn State Extension’dan.

Suyun yolunu izleyin

İşe kazmakla değil, gözlemle başlayın. Yağmur yağarken bahçeye çıkın: Su hangi oluktan iniyor, hangi sert yüzeyden akıyor, nerede birikiyor? Bunu basit bir krokiye işleyin. Yağmur bahçesi bu yolun üzerine, suyun kendiliğinden ulaşabileceği bir noktaya kurulur.

Yeri seçin

Penn State, yağmur bahçesinin bina temelinden en az 3 m (10 ft) uzakta olmasını öneriyor. RHS daha temkinli: Bina 5 m’den yakınsa temel için bir zemin uzmanına danışılmasını istiyor. Penn State’e göre eğimi %10’dan fazla olan yerler uygun değil. Septik tank, içme suyu kuyusu ve ağaç kökleri yakınında da yapılmamalı.

Kazıdan önce yeraltından geçen su, doğalgaz, elektrik ve telefon hatlarını öğrenin. Belediyenizin yağmur suyuyla ilgili kurallarını da sorun.

Toprağı deneyin

Yağmur bahçesinin çalışıp çalışmayacağını toprak belirler. RHS’nin testi basit: Yaklaşık 25 cm derinliğinde bir çukur kazın ve suyla doldurun. Su çekilince yeniden doldurun ve bu kez ne kadar sürede boşaldığını ölçün.

RHS’ye göre su seviyesinin saatte en az 1,25 cm düşmesi idealdir; saatte 5 cm’ye kadar süzen topraklarda da yağmur bahçesi çalışır. Penn State’in ölçütü daha sade: Su 24 saatten uzun süre duruyorsa başka bir yer seçin.

Boyutu ve derinliği hesaplayın

Penn State başlangıç ölçüsü olarak suyu toplanan sert yüzeyin %10–20’sini öneriyor; RHS %20 alıyor. RHS’nin örneğinde 10 × 10 m’lik (100 m²) bir çatı için 20 m²’lik bir yağmur bahçesi gerekiyor.

Derinlik için RHS, saatte yaklaşık 5 cm süzen bir toprakta yaklaşık 15 cm öneriyor. Penn State’in örneği de 15 cm su derinliğiyle hesaplanıyor: 58 m²’lik bir çatıya düşen 2,5 cm’lik yağmur yaklaşık 1,5 m³ su eder; bu su 15 cm derinlikte yaklaşık 10 m²’lik bir alana sığar.

Yağmur bahçesi suyu saklamaz; kısa bir süre tutar ve bir gün içinde toprağa verir.

Kazın, toprağı iyileştirin, seti kurun

Kazılan toprağa yaprak çürüntüsü, kompost ya da iyi yanmış gübre gibi organik madde karıştırın ve geri doldurun (RHS). Çalışırken toprağı sıkıştırmayın; sıkışan toprak suyu geçirmez.

Suyun girdiği yeri taşla kaplayın; böylece akış hızı düşer ve toprak sürüklenmez. Çukurun alçak tarafına yaklaşık 30 cm genişliğinde, 10 cm yüksekliğinde sıkıştırılmış bir set yapın. Sette bir çentik bırakın ve buradan çakıllı bir kanalla fazla suyu drenaja ya da güvenli bir alana yönlendirin. Taşma yolu olmayan bir yağmur bahçesi, büyük bir yağmurda suyu istemediğiniz yere gönderir.

Bitkileri ıslaklığa göre yerleştirin

Çukurun içi iki bölgedir. RHS ıslaklığa dayanıklı bitkileri girişe ve tabana, kuraklığa dayanıklı olanları kenarlara koymayı öneriyor. Metrekareye yaklaşık 7 bitki, gruplar hâlinde dikilebilir. Penn State yerel türleri ve bahçenin güneş ile toprak koşullarına uyan bitkileri öneriyor.

Türkiye’nin pek çok bölgesinde yazlar uzun ve kurak geçer. Bu yüzden tabandaki bitkilerin bile kısa süreli ıslaklığa ve uzun kuraklığa birlikte dayanması gerekir. Seçim için Bitki seçiminde yerel iklim ve Kurakçıl peyzaja nereden başlamalı? yazılarına bakabilirsiniz.

İlk iki yıl

Toprağın yüzeyini en az 5 cm kalınlıkta malçla örtün; RHS bunu geç sonbahar ile kış sonu arasında öneriyor. Adı yağmur bahçesi olsa da bitkiler kök salana kadar, ilk iki yaz kurak dönemlerde sulanmalı. Büyük yağmurlardan sonra giriş ve çıkışta toprak akıp akmadığına bakın; akıyorsa buralara taş ekleyin.

Sık yapılan hatalar

• Bahçeyi bina temelinin dibine yapmak.
• Süzülme testi yapmadan kazmaya başlamak.
• Taşma yolu bırakmamak.
• Kazı ve dikim sırasında toprağı ezip sıkıştırmak.
• Yalnızca ıslak seven bitkiler seçmek; yazın bahçe kurur.

Ne zaman uzmana başvurmalı?

• Bina 5 m’den yakınsa ya da bodrum katı varsa.
• Eğim %10’dan fazlaysa.
• Toprak suyu saatte 1,25 cm’den yavaş süzüyorsa ya da su 24 saatten uzun duruyorsa.
• Taşma suyu kanalizasyona ya da yağmur suyu hattına bağlanacaksa.
• Otopark, okul bahçesi ya da sokak gibi büyük yüzeylerden su toplanacaksa; bu bir peyzaj mimarı ve mühendis işidir.